ارائه مدل شناسایی عوامل مؤثر بر انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان مقطع ابتدایی با رویکرد کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد ممتاز گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی دکتری تخصصی، گروه مطالعات برنامه درسی و سنجش و اندازه‌گیری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4 دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22098/pbeo.2026.19184.1080

چکیده

زمینه و هدف: انگیزش تحصیلی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارد. هدف از پژوهش حاضر، ارائه‌ی مدلی برای شناسایی عوامل مؤثر بر انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان مقطع ابتدایی با رویکرد کیفی است.

روش: روش پژوهش حاضر کیفی، کاربردی و مبتنی بر رویکرد گراندد تئوری است. جامعه‌ی آماری شامل خبرگان آموزشی و تربیتی، سرگروه‌های آموزشی، مدیران، آموزگاران و دانش‌آموزان مقطع ابتدایی استان اردبیل در سال ۱۴۰3–۱۴۰2 است و نمونه‌ی آماری شامل ۲۶ نفر از آنان بود که با روش نمونه‌گیری غیرتصادفی هدفمند انتخاب شدند. از طریق مصاحبه‌ی چهره‌به‌چهره تا اشباع نظری گردآوری شدند و پایایی بین کدگذاران با ضریب کاپای کوهن 83 درصد و روایی ابزار و یافته‌ها توسط اساتید و مصاحبه‌شوندگان تأیید شد.

یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی شامل شرایط علّی (خودباوری تحصیلی، انگیزه درونی، خودکارآمدی تحصیلی و علاقه و درگیری شناختی با فرایند یادگیری)، شرایط زمینه‌ای (ویژگی‌های فردی، مهارت‌های شناختی و فراشناختی، توانمندی‌های یادگیری مستقل و محیط یادگیری مدرسه) و عوامل مداخله‌گر (کیفیت تعامل معلم– دانش‌آموز، حمایت نهادی مدرسه، حمایت خانوادگی و اجتماعی و هیجان‌های تحصیلی)، راهبردها شامل راهبردهای یادگیری فردی، آموزشی مدرسه‌محور و فناورانه و پیامدها شامل موفقیت تحصیلی، روان‌شناختی، اجتماعی و تداوم انگیزش تحصیلی است.

نتیجه‌گیری: نتایج نشان‌داد مدل ارائه‌شده از انسجام و کفایت نظری برخوردار بوده و می‌تواند به‌عنوان چارچوبی کاربردی برای ارتقای انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، طراحی برنامه‌های آموزشی هدفمند، تقویت تعاملات حمایتی و بهره‌گیری از راهبردهای نوین آموزشی پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار