مدل‌سازی تأثیر رهبری خادم بر عملکرد شغلی معلمان: نقش واسطه‌ای خادمیت

مقدمه و هدف: عملکرد شغلی معلمان به‌عنوان یکی از محوری‌ترین شاخص‌های اثربخشی نظام‌های آموزشی، تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله سبک رهبری مدیران قرار دارد. رهبری خادم به‌عنوان یک رویکرد نوین انسان‌محور، می‌تواند از طریق تقویت ارزش‌های خدمت‌رسانی و خادمیت در معلمان، زمینه‌ساز ارتقای عملکرد شغلی آنان شود. بر همین اساس، این پژوهش با هدف مدل‌سازی تأثیر رهبری خادم بر عملکرد شغلی معلمان با نقش واسطه‌ای خادمیت در آموزش و پرورش شهرستان منوجان انجام شده است.

روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل تمامی کارکنان و معلمان آموزش و پرورش شهرستان منوجان در سال 1404 به تعداد ۱۳۰۰ نفر بود. حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان، ۲۹۷ نفر تعیین و با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از چهار پرسشنامه استاندارد: رهبری خادم (پترسون، ۲۰۰۵)، عملکرد شغلی (پاترسون، ۱۹۹۹)، انگیزش اجتماعی (مازلو، ۱۹۴۳) و خادمیت محوری (درویش و همکاران، 1393) استفاده شد. روایی و پایایی ابزارها در مطالعات پیشین تأیید شده و در پژوهش حاضر نیز مطلوب گزارش گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و با نرم‌افزارهای SPSS-22 و AMOS-24 انجام شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که رهبری خادم از طریق خادمیت معلمان بر عملکرد شغلی آن‌ها تأثیر مثبت و معناداری دارد، اما نقش میانجی‌گری انگیزش اجتماعی در این رابطه تأیید نشد. همچنین، یافته‌ها حاکی از آن بود که رهبری خادم به‌طور مستقیم بر انگیزش اجتماعی و خادمیت معلمان تأثیر مثبت و معناداری دارد. علاوه‌براین، خادمیت معلمان بر عملکرد شغلی آن‌ها تأثیر مستقیم و مثبتی نشان داد با این حال، اثر مستقیم رهبری خادم بر عملکرد شغلی و نیز اثر مستقیم انگیزش اجتماعی بر عملکرد شغلی، از لحاظ آماری معنادار نبود.

بحث و نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رهبری خادم با تمرکز بر ارزش‌هایی نظیر خدمت به دیگران و تسهیل رشد افراد، می‌تواند از طریق تقویت خادمیت در معلمان، به بهبود عملکرد شغلی آن‌ها بینجامد. این یافته، نقش کلیدی فرهنگ سازمانی مبتنی بر خدمت و تعاملات انسانی را در نظام آموزشی برجسته می‌سازد و بر ضرورت توانمندسازی مدیران مدارس در به‌کارگیری سبک‌های رهبری مشارکتی و خدمت‌محور تأکید می‌کند.