پیش‌بینی رقابت‌طلبی تحصیلی در دانش‌آموزان ابتدایی مبتنی بر تجارب برنامه درسی پنهان و عملکرد حل مسئله

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ازاد اسلامی

2 دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

3 دانشگاه ازاد اسلامی واحد اردبیل

10.22098/pbeo.2026.20925.1109

چکیده

مقدمه و هدف: رقابت‌طلبی تحصیلی یکی از عوامل مؤثر بر انگیزش، پیشرفت و درگیری تحصیلی دانش‌آموزان به شمار می‌رود. با وجود توجه پژوهش‌ها به عوامل فردی و محیطی مؤثر بر عملکرد تحصیلی، اطلاعات جامعی درباره نقش همزمان برنامه درسی پنهان و عملکرد حل مسئله در پیش‌بینی رقابت‌طلبی تحصیلی دانش‌آموزان دوره ابتدایی وجود ندارد. از این‌رو، هدف پژوهش حاضر پیش‌بینی رقابت‌طلبی تحصیلی دانش‌آموزان دوره ابتدایی بر اساس برنامه درسی پنهان و عملکرد حل مسئله بود.

روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کمی بود و با روش توصیفی از نوع همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان دوره دوم ابتدایی شهر اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ به تعداد ۳۳۲۸۱ نفر بود. بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۰ نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه رقابت‌طلبی تحصیلی فرانکن (۱۹۹۵)، پرسشنامه برنامه درسی پنهان تقی‌پور و غفاری (۱۳۸۸) و پرسشنامه حل مسئله هپنر (PSI) بود. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های همبستگی و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد برنامه درسی پنهان و عملکرد حل مسئله به طور معناداری رقابت‌طلبی تحصیلی را پیش‌بینی می‌کنند (05/0>sig). همچنین ابعاد برنامه درسی پنهان شامل ساختار فیزیکی مدرسه، جو اجتماعی، روابط مدرسه، فناوری اطلاعات و ارتباطات و مکانیسم تشویق و تنبیه دارای سهم پیش‌بینی معنادار بودند. افزون بر این، ابعاد عملکرد حل مسئله شامل اعتماد به حل مسئله، سبک گرایش–اجتناب و کنترل شخصی نیز سهم معناداری در پیش‌بینی رقابت‌طلبی تحصیلی داشتند.

بحث و نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، برنامه درسی پنهان و عملکرد حل مسئله از عوامل کلیدی در شکل‌گیری رقابت‌طلبی تحصیلی محسوب می‌شوند. توجه مدیران و برنامه‌ریزان آموزشی به بهبود فضای مدرسه و تقویت مهارت‌های حل مسئله می‌تواند زمینه‌ساز افزایش انگیزش و شکل‌گیری رقابت سالم تحصیلی در دانش‌آموزان باشد.

کلیدواژه‌ها