تبیین فرایند شکل‌گیری خستگی تصمیم‌گیری در مدیران مدارس و پیامدهای ادراک‌شده آن برای کیفیت تصمیم‌گیری مدیریتی: یک مطالعه داده‌بنیاد

مقدمه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین فرایند شکل‌گیری خستگی تصمیم‌گیری در مدیران مدارس و بررسی پیامدهای ادراک‌شده آن برای فرایند تصمیم‌گیری مدیریتی، بر پایه تجربه و دیدگاه مدیران مدارس انجام شد.
روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و بر اساس نظریه داده‌بنیاد با رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه پژوهش را مدیران مدارس دولتی و غیردولتی استان سمنان در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ تشکیل دادند. مشارکت‌کنندگان در مراحل اولیه به‌صورت هدفمند و بر اساس معیارهای ورود انتخاب شدند و با پیشرفت تحلیل، انتخاب مشارکت‌کنندگان بعدی با توجه به نیازهای مفهومی مقوله‌های در حال شکل‌گیری ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ مدیر مدرسه شامل ۸ زن و ۷ مرد گردآوری و هم‌زمان با گردآوری، در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. فرایند نمونه‌گیری و تحلیل تا اشباع نظری مقوله‌ها ادامه یافت. کیفیت یافته‌ها نیز با استفاده از معیارهای اعتبار، انتقال‌پذیری، اتکاپذیری و تأییدپذیری بررسی شد.
یافته‌ها: خستگی تصمیم‌گیری مدیران مدارس به‌عنوان پدیده محوری و "فرسایش تدریجی ظرفیت تصمیم‌ورزی در اثر انباشت تقاضاهای تصمیمی" به‌عنوان مقوله هسته شناسایی شد. شرایط علّی شامل تراکم و گسستگی تقاضاهای تصمیمی، فشارهای ساختاری و اداری، پیچیدگی مسائل مدرسه‌ای و شکاف میان انتظارات، منابع و اختیار بود. وقفه و گسست تمرکز، ناتمام‌ماندن امور، بوروکراسی، ابهام در اختیار و فرهنگ کم‌تحمل نسبت به خطا به‌عنوان شرایط زمینه‌ای و تجربه و منابع فردی، حمایت سازمانی و اجتماعی، فرهنگ اعتماد و شفافیت رویه‌ها به‌عنوان عوامل مداخله‌گر شناسایی شدند. راهبردها در دو دسته سازگارانه، شامل تفویض، اولویت‌بندی و اتکا به تجربه و دفاعی/اجتنابی، شامل تعویق بدون برنامه و عدم مداخله فعال، قرار گرفتند. پیامدهای ادراک‌شده از کاهش موقت فشار تا کاهش عمق و جامعیت بررسی گزینه‌ها، گرایش به راه‌حل‌های آشنا، تجربه افزایش احتمال خطا و انباشت مسائل متغیر بود.
بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که خستگی تصمیم‌گیری در تجربه مدیران، فرایندی تدریجی و درهم‌تنیده از انباشت تقاضاهای تصمیمی، گسست تمرکز، پیچیدگی مسائل و محدودیت منابع و اختیار است. فرسایش تدریجی ظرفیت تصمیم‌ورزی در این فرایند نقش مقوله هسته را دارد و راهبردهای مواجهه می‌توانند با پیامدهای متفاوتی برای فشار و فرایند تصمیم‌گیری همراه باشند. این یافته‌ها بیانگر تجربه و ادراک مشارکت‌کنندگان است و اثبات‌کننده کاهش عینی کیفیت تصمیم‌ها یا روابط علّی قطعی نیست.