1
گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. ایمیل: aliakbarajam1387@pnu.ac.ir
2
گروه علوم تربیتی،واحد تربت حیدریه،دانشگاه آزاد اسلامی،تربت حیدریه،ایران
10.22098/pbeo.2026.19801.1092
چکیده
هدف از این پژوهش، سنتز نظاممند ابعاد و مؤلفههای رهبری آموزشی مدیران مدارس در اجرای موفقیتآمیز برنامههای درسی اخلاق حرفهای به منظور ارائهی مدلی یکپارچه و مبتنی بر شواهد بود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب بر اساس مدل هفت مرحلهای ساندلوسکی و باروسو انجام شد. جامعهی آماری، کلیه مقالات معتبر داخلی و خارجی منتشرشده در بازهی زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ بودند که با جستجوی نظاممند در پایگاههای معتبر شناسایی شدند. کیفیت مقالات با استفاده از چکلیست CASP ارزیابی و وزندهی شد. در نهایت، ۲۸ مقاله (۱۴ انگلیسی و ۱۴ فارسی) واجد شرایط نهایی شدند. دادهها با استفاده از تحلیل مضمون و کدگذاری سهسطحی با مشارکت دو کدگذار مستقل (ضریب توافق ۸۵/۰) تحلیل شدند و اشباع نظری پس از تحلیل ۲۴ مقاله حاصل گردید. نتایج به شکلگیری سه مضمون اصلی در قالب یک مدل پویا و غیرخطی انجامید: ۱) ابعاد و رویکردهای رهبری حامی اخلاق (پیشنیاز) شامل سبکهای رهبری اخلاقی، تحولآفرین، توزیعشده و خدمتگزار همراه با مهارتهای هوش هیجانی و بینفردی؛ ۲) توسعه ظرفیت حرفهای و فرهنگ سازمانی اخلاقی (واسطه) شامل توانمندسازی معلمان، ایجاد اعتماد و شکلگیری فرهنگ یادگیرنده و اخلاقمحور با بازخوردهای دوطرفه؛ و ۳) رهبری در فرآیند اجرا و حصول نتایج اخلاقی (پیامد) شامل نظارت فعال، ارزیابی مستمر و دستیابی به نتایجی مانند افزایش تعهد معلمان، پایداری سازمانی و تربیت اخلاقی دانشآموزان. یافتهها نشان میدهد که اجرای مؤثر برنامههای اخلاق حرفهای فراتر از محتوای آموزشی و مستلزم تحول رهبری و سازمانی با ماهیت پویا و تعاملی است. موفقیت در گرو تلفیق رویکردهای رهبری چندبُعدی، ایجاد فرهنگ حمایتی، نظارت مستمر و بازخوردهای اصلاحی است. این پژوهش با ارائه مدل پویا، چارچوبی مفهومی برای سیاستگذاران، مجریان و پژوهشگران فراهم میآورد تا با درک روابط غیرخطی و بازخوردی، شکاف طراحی و اجرا را کاهش دهند. محدودیتهای پژوهش شامل سوگیری زبانی، دسترسی به متن کامل برخی مقالات و تفاوت در تعاریف عملیاتی رهبری اخلاقی است.
)